Zekere ‘Great Wealth Transfer’ ontmoet onzekere box 3
De afgelopen jaren moest ik bij vragen over de inkomstenbelasting in box 3 vaak zeggen: ‘dat hangt ervan af’. Eerder konden over box 3 wel duidelijke antwoorden worden gegeven. Box 3 begon in 2001 namelijk niet als een rechtsvermoeden, maar een rechtsfictie. Een vermoeden is beleefd: wij nemen dit rendement aan, tenzij u het tegendeel bewijst. Een fictie is stellig: wij behandelen vermogens zo, ook als u tegenbewijs heeft. In box 3 kon je niet aantonen dat je spaargeld niets opleverde; het fictieve rendement was al voor je ingevuld.
Maar op kerstavond 2021 ging het helemaal mis. Al een hele tijd liepen fictie en werkelijkheid niet meer dezelfde kant op. De Hoge Raad trok daarom aan de noodrem. Een forfaitaire benadering is alleen houdbaar zolang deze in de praktijk de fair balance bewaart en niet structureel uit de pas loopt met het werkelijke rendement.
Sindsdien is box 3 in een soort van oneindige verbouwing, zoals je die in tv-programma’s als Help, mijn man is klusser ziet. Rechtsherstel, overbrugging en tegenbewijsregelingen volgden elkaar in rap tempo op. Nu ligt het beoogde sluitstuk klaar, met invoeringsdatum 2028: de Wet werkelijk rendement. Het woord ‘werkelijk’ moet ons het fictieve rendement laten vergeten. Maar niet alleen inkomen op vermogen wordt belast, ook de waardestijging van sommige vermogensbestanddelen. Brengt dat echter niet hetzelfde probleem mee als het huidige fictief rendement? Waardestijging wordt namelijk behandeld alsof het besteedbaar rendement is, zeg maar een vermoeden én een fictie tegelijk.
De Tweede Kamer stemde vóór, maar hing er een slinger van moties aan. Al die moties bij elkaar zeggen vooral dit: deze wet wordt dan wel gepresenteerd als eindpunt, maar politiek behandeld als tussenstation. Er ligt al een opdracht bij de aannemer voor een verbouwing van de net gebouwde wet!
Intussen zie ik in de media dat ‘de nieuwe box 3’ een oververhit item is geworden. Elon Musk lachte op X over onze aanstaande ‘belasting op ongerealiseerde winsten’. Nederland lijkt wel een fiscale grap, is een veel te lezen commentaar op X. Maar ook prins Constantijn trekt hard van leer. Tegen buitenlandse werknemers en investeerders zegt box 3 volgens hem ‘Nederland is not open for business.’
Niet alleen box 3 worstelt met ficties, werkelijkheid en vermoedens. Daarbuiten zie ik dezelfde dynamiek. Bijvoorbeeld Jettens ‘tien nieuwe steden’ in verkiezingstijd. Begonnen de betonwagens al te rijden? Later werden die tien steden ineens een metafoor genoemd. En dan dat cv op LinkedIn. Dat leek ingezet te zijn als een vermoeden, maar het tegenbewijs diende zich aan in de Volkskrant. Van Berkel trok zich daarom terug als aanstaand Staatssecretaris van Financiën, precies het departement dat van fictie naar werkelijkheid moet. En in de documentaire Wakker in Paraguay vertelt Jeroen Pols, jurist en mede-oprichter van Viruswaarheid, een omgekeerde fictie.
Omdat er in Paraguay geen adressen zijn, zou de Nederlandse Belastingdienst de geëmigreerde wakkere Nederlanders niet meer kunnen vinden.
Wie naar Paraguay vertrekt, hoopt misschien fiscaal uit beeld te raken. Wie erft, raakt juist in beeld van de fiscus, niet alleen voor de erfbelasting. We gaan een periode in waarin veel vermogen via erfenissen verschuift: de Great Wealth Transfer. Wat bij iemand die sterft in box 1 zit (wonen en inkomen), landt bij erfgenamen waarschijnlijk als vermogen in box 3. De vraag is dus niet alleen hoe box 3 uitpakt voor bestaande vermogens, maar wat er gebeurt als een heel grote groep erfgenamen box 3-bezitter wordt. Een onderbelicht punt in de politieke discussie, als je het mij vraagt.
Er wordt graag geschamperd om president Trump en zijn grillige importtarieven die telkens worden aangepast en opnieuw aangekondigd. Maar box 3 begint verdacht veel op een binnenlandse variant daarvan te lijken: herstel, overbrugging, tegenbewijs, nieuwe wet, moties, snelle evaluatie, en intussen vooral onzekerheid en weinig voorspelbaarheid.
Daarom mijn advies: maak een keuze en houd daaraan vast. Eenvoudig, voorspelbaar en uitvoerbaar. Anders blijft box 3 een saga, met de Hoge Raad als servicedesk. Mijn hoop is nu gevestigd op de Eerste Kamer. Die kan voorkomen dat de Great Wealth Transfer ontaardt in een Great Burden Transfer. Dat is een net opgeleverd huis erven dat meteen in de steigers gaat. Met meerwerk dat elk jaar wordt gefactureerd via de aanslag inkomstenbelasting!
Categorieën: Columns, Weblogs